एभरेस्ट क्षेत्रमा ठगी काण्ड: विदेशी आरोहीलाई विष दिएर नक्कली उद्धार गराइएको आरोप

नेपाल प्रहरीको अनुसन्धान अनुसार, एभरेस्ट क्षेत्रमा कार्यरत केही गाइडहरूले विदेशी आरोहीहरूलाई गुप्त रूपमा बिरामी बनाउने (औषधि वा अन्य पदार्थ मिसाएर) र त्यसपछि महँगो हेलिकप्टर उद्धार गराएर करिब २० मिलियन डलर (झण्डै १५ मिलियन पाउण्ड) बराबरको बीमा ठगी गरेको आरोप लागेको छ।

यस प्रकरणमा उद्धार सेवा कम्पनीसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू पक्राउ परेका छन्। प्रहरीका अनुसार हालसम्म ३२ जनामाथि मुद्दा दर्ता गरिएको छ भने ११ जनालाई पक्राउ गरिएको छ।

यो ठगीको दायरा निकै ठूलो रहेको बताइएको छ। सन् २०२२ देखि २०२५ सम्म करिब ४,७८२ विदेशी पर्यटक यसबाट प्रभावित भएका छन्। प्रहरीले ३०० भन्दा बढी नक्कली उद्धारका घटनाहरू फेला पारेको छ, जसबाट करिब २० मिलियन डलर बराबरको बिल बीमा कम्पनीहरूबाट उठाइएको थियो।

यो घटनाले ३० मार्चबाट सुरु भएको यस वर्षको वसन्तकालीन आरोहण सिजनसँगै ट्रेकिङ र पर्यटन व्यवसायमा नयाँ प्रश्नहरू उठाएको छ। अनुसन्धानका अनुसार यसमा गाइड, शेर्पा, ट्रेकिङ कम्पनी सञ्चालक, हेलिकप्टर अपरेटर र अस्पतालका कर्मचारीहरू समेत संलग्न रहेको देखिन्छ।

२५ जनवरीमा पहिलो चरणमा ६ जना उद्धार कम्पनीका सञ्चालक र प्रबन्धकहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो। उनीहरूले विदेशी पर्यटकहरूलाई झुटो रूपमा बिरामी देखाएर बीमा रकम दाबी गरेको आरोप छ।

यी कम्पनीहरूले अनावश्यक वा पूर्ण रूपमा नक्कली उद्धार देखाएर करिब २० मिलियन डलर बीमा रकम निकालेका थिए।

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (CIB) ले यस अपराधले “नेपालको राष्ट्रिय प्रतिष्ठा, गौरव र अन्तर्राष्ट्रिय छवि” मा असर पारेको जनाएको छ।

अनुसन्धानमा खुलेअनुसार गाइडहरूले विभिन्न तरिका अपनाएर जबर्जस्ती हेलिकप्टर उद्धार गराउँथे। जस्तै:

• खानामा बेकिङ सोडा मिसाएर पेटसम्बन्धी समस्या उत्पन्न गराउने
• अत्यधिक पानीसँग औषधि दिएर अस्वस्थ बनाउने
• झुटो मेडिकल समस्या देखाउने

जब पर्यटकहरूमा वाकवाकी, टाउको दुखाइ वा कमजोरी जस्ता लक्षण देखिन्थे, उनीहरूलाई तुरुन्त तल झर्न र हेलिकप्टर उद्धार स्वीकार गर्न दबाब दिइन्थ्यो। त्यसपछि नक्कली मेडिकल रिपोर्ट र उडान कागजात बनाएर बीमा कम्पनीबाट रकम लिइन्थ्यो।

उद्धारपछि खर्च पनि बढाएर देखाइन्थ्यो। एउटै हेलिकप्टरमा धेरै मानिस लैजाँदा पनि प्रत्येक यात्रुको लागि छुट्टाछुट्टै उडानको बिल बनाइन्थ्यो। अस्पतालहरूले समेत नक्कली भर्ना र उपचार रिपोर्ट तयार पार्ने गरेको पाइएको छ—कतिपय अवस्थामा उपचार नै नभएका बिरामीका नाममा।

यसअघि पनि सन् २०१८ मा यस्तै काण्ड सार्वजनिक भएको थियो, जसपछि सरकारले ठूलो प्रतिवेदन तयार पारेर सुधार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो। तर पनि ठगी जारी रहनुको कारण “कमजोर कारबाही” रहेको CIB प्रमुख मनोज कुमार केसीले बताएका छन्।

उनका अनुसार, “जब अपराधमा कडा कारबाही हुँदैन, त्यस्तो अपराध बढ्दै जान्छ।”

बीमा कम्पनीहरूले यसअघि नै नेपालका लागि बीमा सुविधा हटाउने चेतावनी दिएका थिए।

सन् २०१९ का रिपोर्टहरू अनुसार केही विदेशी पर्यटकहरू आफैं पनि ट्रेकिङ कम्पनीसँग मिलेर झुटो बिरामी भएको नाटक गर्थे, ताकि हेलिकप्टर उद्धार गराएर सस्तो यात्राको फाइदा लिन सकून्।

कतिपय घटनामा भने अनजान पर्यटकहरूको खानामा बेकिङ सोडा, काँचो कुखुराको मासु वा फोहोर पदार्थ मिसाएर उनीहरूलाई अस्थायी रूपमा बिरामी बनाइएको आरोप छ।

द इन्डिपेन्डेन्ट का यात्रा विशेषज्ञ सिमन काल्डरले भनेका छन्:
“नेपाल भ्रमण गर्ने जो कोही पनि यहाँका मानिसहरूको आतिथ्य र सुन्दरता देखेर प्रभावित हुन्छन्। यस्तो ठगीको खबरले सबैलाई स्तब्ध बनाउँछ। यद्यपि, अधिकांश पर्यटन व्यवसायीहरू इमानदार छन् र उत्कृष्ट सेवा दिन प्रतिबद्ध छन्। यात्रामा जानु अघि विश्वसनीय कम्पनी छान्नु अत्यन्त आवश्यक छ।”